Ðåæèñåð Âîëîäèìèð Ëåðò — óêðà¿íåöü çà ïîõîäæåííÿì, äèòèíñòâî ïðîâ³â ó Ëàò⳿, ï³ñëÿ ðîçïàäó ÑÐÑÐ åì³ãðóâàâ äî ÑØÀ, äå ³ íàâ÷èâñÿ ðåæèñóð³ ó ãîëë³âóäñüêèõ ìàéñòð³â. Çíÿâ äåê³ëüêà êë³ï³â äëÿ â³äîìîãî ðîñ³éñüêîãî øîóìåíà Áîãäàíà Òèòîìèðà ³ ãóðòó «Ñöåíàêàðäèÿ», ïîòðîõó ðîáèâ äîêóìåíòàëüíå ê³íî. Âò³ì, ìè íà Óêðà¿í³ çíàòè á éîãî íå çíàëè, ÿêáè ðàïòîì â³í íå âèð³øèâ ïîâåðíóòèñÿ íà ³ñòîðè÷íó áàòüê³âùèíó ³ çíÿòè òóò «Â³äòîðãíåííÿ», çàãàäêîâèé òðèëåð ïðî êîõàííÿ. Íà ñâ³òîâèõ ê³íîôåñòèâàëÿõ ê³íî îòðèìàëî âèñîê³ îö³íêè êðèòèê³â. Øàíóâàëüíèêè óêðà¿íñüêîãî ê³íîìèñòåöòâà î÷³êóþòü íà ãëÿäàöüêó ïðåì’ºðó óæå äåê³ëüêà ðîê³â, à ¿¿ âñå íåì຅ Ó ÷îìó æ çàãàäêà «Â³äòîðãíåííÿ» ³ éîãî «áàòüêà» Âîëîäèìèðà Ëåðòà?

— Ïðîìî-ðîëèê "³äòîðãíåííÿ" ï³äîçð³ëî íàãàäóº "28 äí³â ïîòîìó" Äåíí³ Áîéëà. Ö³ ô³ëüìè ä³éñíî ñõîæ³ ïîì³æ ñîáîþ, àáî öå ïðîñòî òàê çìîíòóâàëè?

— Íó, ñëàâà Áîãó, õî÷ õòîñü ïîð³âíÿâ ³ç "28 äí³â ïîòîìó"! Çíàºòå, çàçâè÷àé êàæóòü, ùî ðîëèê íàãàäóº "ß Ëåãåíäà", òîä³ ÿ çàïåðå÷óþ ³ â³äïîâ³äàþ: "Øâèäøå âæå «28 äí³â ïîòîìó»!" À ÿêùî ðîç³áðàòèñÿ, òî ùî ñàìå íàãàäóº? Íàïåâíå, ò³ëüêè òå, ùî ëþäèíà éäå ïîðîæí³ì ì³ñòîì. Öå, ìàáóòü, ³ âñå. ßêùî Âè íå ïîë³íóºòåñÿ çàéòè íà YouTube ³ ïîäèâèòåñÿ é ïîð³âíÿºòå äâà ö³ òðåéëåðè, òî Âàì â³äðàçó æ ñòàíå ÿñíî: ô³ëüìè çîâñ³ì ð³çí³. Ó "³äòîðãíåííÿ" íåìຠí³÷îãî ñï³ëüíîãî ³ç "28 äí³â ïîòîìó", öå àáñîëþòíî íå ñõîæ³ ³ñòîð³¿. Ó áóäü-ÿêîìó âèïàäêó, ÿ íå ñïðèéìàþ òðåéëåðè ñåðéîçíî. Öå óñüîãî ëèøå ðåêëàìà ô³ëüìó — ìîæëèâî, òîìó ³ íå íàäàþ öüîìó âåëèêîãî çíà÷åííÿ.

— ×è ìîæå Âàø ïåðøèé ô³ëüì ñòàòè êóëüòîâèì â Óêðà¿í³?

— ßêùî ÷åñíî, ÿ í³êîëè ïðî öå íå äóìàâ ³ íå çàäàâàâñÿ òàêîþ ìåòîþ. Ìåí³ õîò³ëîñÿ çðîáèòè öåé ô³ëüì — ³ ÿ éîãî çðîáèâ. Äóæå áàãàòüîì ëþäÿì, ùî ïîäèâèëèñÿ "³äòîðãíåííÿ" íà ôåñòèâàë³ "Ìîëîä³ñòü", ê³íî ñïîäîáàëîñÿ, íó à ì³ñöåâ³ êðèòèêè òóò æå ïî÷àëè ïîëèâàòè éîãî áðóäîì. ß ïàì’ÿòàþ, ÿê ñèëüíî ìåíå öå çàñìóòèëî. Àëå ïîò³ì ÿ óñâ³äîìèâ: ó íàñ, â êîëèøíüîìó ÑÐÑÐ, ïðîñòî òàê ïðèéíÿòî. Ïàì’ÿòàºòå ñòàðèé ðàäÿíñüêèé ô³ëüì "Äåæàâþ"? Òàì º ÷óäîâà ñöåíà, êîëè ðàäÿíñüêèé ïðîôåñîð ç àìåðèêàíöåì íàìàãàþòüñÿ ïîîá³äàòè â ðåñòîðàí³, äî íèõ ï³äõîäèòü îô³ö³àíòêà ³ äîñèòü ãðóáî ãîâîðèòü: "Íó, ³íîçåìöÿ-òî ìè íàãîäóºìî". "² ìåíå", — òóæëèâî ïðîñèòü ðàäÿíñüêèé ïðîôåñîð. Òîáòî óñå ùî ñâîº — öå òàê, í³ñåí³òíèöÿ ÷åðãîâà, — à îñü ó "ô³ðìà÷³â"… ² òàêå ³íøå. Öå äîñèòü äèâíà ïîçèö³ÿ. Çàðóá³æí³ êðèòèêè ï³ñëÿ ïîêàçó "³äòîðãíåííÿ" â ͳìå÷÷èí³ ï³äõîäèëè ³ ïîçäîðîâëÿëè óêðà¿íñüêó äåëåãàö³þ ç ÿñêðàâèì ôåñòèâàëüíèì ô³ëüìîì, çàïðîøóâàëè âçÿòè ó÷àñòü â ³íøèõ ºâðîïåéñüêèõ ê³íîôåñòèâàëÿõ. Äèâíî, ÷è íå òàê? Òîæ ÿ íå äóìàþ, ùî íàø ô³ëüì ñòàíå êóëüòîâèì â Óêðà¿í³.

— Õòî º Âàøèì êóìèðîì ó ðåæèñóð³?

— Êóìèð³â ÿê òàêèõ íåìàº. ß äóæå ëþáëþ äèâèòèñÿ ô³ëüìè Ìàðêà Çàõàðîâà. Éîãî "Ìþíõàóçåíà" ³ "Çâè÷àéíå äèâî" äèâèâñÿ, íàïåâíî, ðàç³â äâ³ñò³! Ìåí³ òàê ñàìî ïîäîáàºòüñÿ òâîð÷³ñòü Àíäð³ÿ Êîí÷àëîâñüêîãî. ß íàìàãàþñÿ â÷èòèñÿ ó âåëèêèõ ê³íîðåæèñåð³â. ͳêîëè íå óïóñêàþ ìîæëèâîñò³ ïðî÷èòàòè òå, ùî âîíè ïèøóòü. Ùîïðàâäà, õîðîø³ êíèãè, ÿê³ äîïîìàãàþòü ó ðåæèñóð³, âèäàþòüñÿ ð³äêî, ³, ÿê ïðàâèëî, ìàëèìè íàêëàäàìè, òîìó ¿õ âàæêî ä³ñòàòè. Áóâ ÿêîñü âèïàäîê. Ãóëÿâ ÿ ðàç ïî Õðåùàòèêó, çàéøîâ äî êîì³ñ³éíîãî êíèæêîâîãî ìàãàçèíó, ³ ìåíå ÿê ñòðóìîì òîðîõíóëî: íà ïîëèö³ â ðîçä³ë³ "ʳíî/Òåàòð" ëåæàëè ðàçîì êíèãè, ÿê³ îêðåìî ìîæíà øóêàòè ðîêàìè! Îñü ÿ ³ íàáðàâ! Êíèã ï’ÿòíàäöÿòü, íàïåâíî, êóïèâ òîä³ ³ çàäîâîëåíèé ïîáð³â äîäîìó ï³øêè. Íà òàêñ³ âæå ãðîøåé íå çàëèøàëîñÿ. À ÿêùî äóæå äîáðå ïîäóìàòè, îäíà ç íàéñòðàøí³øèõ ðå÷åé, ÿêà ìîæå ñòàòèñÿ ç õóäîæíèêîì, — öå òå, ùî â³í ðàïòîì íàáóäå êóìèðà. Êóìèð — öå ³äîë, à ³äîë — öå âæå ðåë³ã³ÿ, à ðåë³ã³ÿ — öå ïîêëîí³ííÿ, à ïîêëîí³ííÿ — ê³íåöü âëàñíî¿ òâîð÷îñò³.

— Âè ÷àñòèé ã³ñòü ó ²íòåðíåò-ïðîñòîð³? Ñï³ëêóºòåñÿ òàì ³ç ïðèõèëüíèêàìè?

— Òàê, ã³ñòü ÿ ÷àñòèé. Àëå îñîáëèâèõ ïðèõèëüíèê³â ó ìåíå íåìຠ— ÿ æ íå ÿêèéñü òàì Äìèòðî Øåïåëºâ. гê òîìó ìè ñòâîðèëè ãðóïó "³äòîðãíåííÿ" íà ñàéò³ "Âêîíòàêòå", äå âæå íàáðàëîñÿ á³ëüøå òðüîõ òèñÿ÷ ÷îëîâ³ê. Òàì º ³ ôîòîãðàô³¿ ç³ çéîìîê, ³ â³äåî³íòåðâ’þ.  îñíîâíîìó ÿ â³äïîâ³äàþ íà ïèòàííÿ òàì. Êîëèñü îäíå ²íòåðíåò-âèäàííÿ îðãàí³çóâàëî ÷àò, â ÿêîìó âïðîäîâæ ãîäèíè óñ³ îõî÷³ ìîãëè ñòàâèòè ìåí³ áóäü-ÿê³ ïèòàííÿ. Öå áóëî äîñèòü âåñåëî.

— Âè ãîòîâ³ äî íåãàòèâíî¿ êðèòèêè Âàøîãî ô³ëüìó?

— Çíàºòå, ã³ðøå çà ìåíå í³õòî ì³é ô³ëüì íå ðîçêðèòèêóº. Çàçâè÷àé äðàòóº íå êðèòèêà, à ò³, õòî êðèòèêóº. Ö³êàâëÿòü ïåðñîíè. Õòî ö³ êðèòèêè? Çâ³äêè âîíè ç’ÿâèëèñÿ â êðà¿í³, â ÿê³é íåìຠê³íî³íäóñòð³¿? Öå íåñåðéîçíî. Ïèøóòü ìîëîä³ æóðíàë³ñòè, ³ ïèøóòü íåãàòèâ, òîìó ùî â³í êðàùå ïðîäàºòüñÿ. Îò ³ âñå. ß íå ëþáëþ âñþ öþ äåøåâó êðèòèêó ³ íàìàãàþñÿ ¿¿ íå áà÷èòè ³ íå ÷óòè. Íàâåäó Âàì ïðèêëàä. Îäèí äóæå îáóðåíèé êðèòèê ³ç ì³ñöåâèõ íàïèñàâ ïðî ì³é ô³ëüì: "ßêùî öå óêðà¿íñüêå ê³íî, òî ÷îìó ó ãîëîâíîãî ãåðîÿ ïàñïîðò ðîñ³éñüêèé?!" Ëþäèíà íàâ³òü íå áóëà â êóðñ³ òîãî, ùî ñöåíàð³é äî ô³ëüìó áóâ íàïèñàíèé çà êíèãîþ ðîñ³éñüêîãî àâòîðà Àíäð³ÿ Ñàëîìàòîâà ³ óñÿ ³ñòîð³ÿ â³äáóâàºòüñÿ äåñü ó Ðîñ³¿. Òîáòî, ÿêùî çàâòðà ÿ âèð³øó çíÿòè, íàïðèêëàä, Øåðëîêà Õîëìñà â Óêðà¿í³, òî, íà äóìêó öüîãî êðèòèêà, ó äîêòîðà Âàòñîíà ìຠáóòè íåîäì³ííî óêðà¿íñüêèé ïàñïîðò? Òîæ äî òàêî¿ êðèòèêè ÿ âæå ãîòîâèé. Íåõàé êðèòèêóþòü — êîãîñü æå òðåáà êðèòèêóâàòè! Çíàºòå, íàïåâíî, ìåíå áàãàòî â ÷îìó ðÿòóþòü ìî¿ äðóç³. Öå äîñèòü óñï³øí³ ³ îñâ³÷åí³ ëþäè, ç ÿêèìè ÿ çàâæäè ìîæó ïîðàäèòèñÿ ³ äóìö³ ÿêèõ ÿ äîâ³ðÿþ.

— Ãëÿäà÷³ ö³êàâëÿòüñÿ: êîëè æ íà øèðîê³ åêðàíè âèéäå "³äòîðãíåííÿ"? Ç ÿêî¿ ïðè÷èíè ïðåì’ºðà òàê äîâãî â³äêëàäàºòüñÿ?

— Ïðè÷èíà ïðîñòà: êðèçà ³ ï³ðàòñòâî. Ôåñòèâàëüíå ê³íî, ÿê âè ðîçó쳺òå, äîñèòü íåïðîñòî âèâîäèòè â ê³íîòåàòðè. Ïðîêàòíèêè â³ääàþòü ïåðåâàãó á³ëüø êîìåðö³éí³é ïðîäóêö³¿, ³ öå íîðìàëüíî. Àëå çàâäÿêè äîâãèì ïåðåãîâîðàì "³äòîðãíåííÿ" ó ê³íîòåàòðàõ í³áèòî âñå-òàêè âèéäå.  óñÿêîìó ðàç³, â Óêðà¿í³. Êîëè? Íå çíàþ. Ïîâèííî áóëî âæå ï’ÿòü ðàç³â âèéòè, àëå äàòà ïîñò³éíî ïåðåíîñèòüñÿ ÷åðåç ÷èñëåíí³ ïðîáëåìè. Çâè÷àéíî, áóëî á ïðîñò³øå âèïóñòèòè íà DVD, òà ³ âñå. Àëå â Óêðà¿í³ öå îçíà÷ຠâòðàòèòè óñ³ ãðîø³. Ëþäè òóò æå âèêëàäàþòü ô³ëüì ó ²íòåðíåò, à ³íø³ ñïîê³éíî ñîá³ êà÷àþòü. Öå íîðìà. ß äóæå áàãàòî ðàç³â ÷óâ îäíå ³ òå ñàìå ïèòàííÿ: "À äå ìîæíà ñêà÷àòè òâ³é ô³ëüì"? Ëþäÿì íàâ³òü ³ íà äóìêó íå ñïàäàº, ùî "ñêà÷àòè" ³ "âêðàñòè" â äàíîìó âèïàäêó ñèíîí³ìè. Àëå ¿õ òåæ ìîæíà çðîçóì³òè: ÿêùî öå äîçâîëåíî — çíà÷èòü öå çàêîííî. Íàâ³ùî ïëàòèòè çà òå, ùî òîá³ äàþòü áåçêîøòîâíî? Óêðà¿íñüêîìó óðÿäîâ³ äî öüîãî ä³ëà íåìàº. Íå áóëî á ï³ðàòñòâà, «Â³äòîðãíåííÿ» âèéøëî áè ùå ð³ê òîìó.

— Ùî Âè äóìàºòå ïðî ìîæëèâ³ñòü íàñòàííÿ ê³íöÿ ñâ³òó â 2012 ðîö³?

— Äóìàþ, ùî ïîòð³áíî âñòèãíóòè îäðóæèòèñÿ ³ íàâ÷èòèñÿ äîáðå ïëàâàòè! À ÿêùî ñåðéîçíî, ÿ íå äóæå â³ðþ â òå, ùî ùîñü òðàïèòüñÿ. ͳùî ï³ä ì³ñÿöåì íå â³÷íå, öå çðîçóì³ëî. Ùî çàâãîäíî ìîæå ñòàòèñÿ ³ çàâòðà, ³ íàâ³òü ñüîãîäí³. Àëå óñ³ ö³ "òî÷í³ äàòè" — ÿê òåîð³ÿ çìîâè. ß íà ñâîºìó ìîëîäîìó â³ö³ ïåðåæèâ âæå ÿê ì³í³ìóì äâà ê³íö³ ñâ³òó. Òî ìåòåîðèò, òî ùå ùîñü. ßê áè äèâíî öå íå ïðîçâó÷àëî, àëå ëþäè ëþáëÿòü ÷îãîñü áîÿòèñÿ. Íàïåâíî, öå ó ëþäñüê³é ïðèðîä³.  áóäü-ÿêîìó ðàç³ ñïðîáóþ ïîêàçàòè ñâ³é íîâèé ô³ëüì äî 21 ãðóäíÿ 2012 ðîêó — òàê, ïðî âñÿê âèïàäîê.

— Âè â³ðèòå â ³íîïëàíåòÿí? Çíàºòå, ùî âîíè âæå ïîòèõåíüêó â³äïîâ³äàþòü íà íàø³ ïîñëàííÿ?

— ³ðþ. Âæå â³äïîâ³äàþòü? Á³ëüøå ÊÖ ¿ì âèñëàòè íå ïðîñÿòü? Çâåðí³òü óâàãó: çàãàëüíîïðèéíÿòèé îáðàç ãóìàíî¿äà íà Çåìë³ — öå ìàëåíüêèé çåëåíóâàòèé ÷îëîâ³÷îê ç âåëèêèìè ÷îðíèìè î÷èìà ³ ðîçóìîì, ùî ó áàãàòî ðàç³â ïåðåâåðøóº íàø. À ìåí³ ÷îìóñü áëèæ÷å îáðàç äâîõ ³íîïëàíåòÿí ³ç ô³ëüìó Äàíå볿 "ʳí-Äçà-Äçà". Îñü ñèäÿòü òàê³ "÷àòëàíèí" ç "ïàöàêîì" ³ â³äïîâ³äàþòü íà íàø³ ïîñëàííÿ çí³÷åâ’ÿ. Äóìàþ, íàì òðåáà áóòè îáåðåæí³øå ç òèì, ùî âîíè íàì íàðàäÿòü!

— ×îìó Âè âèð³øèëè çàëèøèòèñÿ ïðàöþâàòè â Óêðà¿í³? Ó ÑØÀ ìåíøå ìîæëèâîñòåé?

— Ó ÑØÀ ìîæëèâîñò³ âåëè÷åçí³! Îäíà ç íèõ — ïðàöþâàòè äå çàâãîäíî, íàâ³òü â Óêðà¿í³! г÷ ó ò³ì, ùî ÿ äëÿ ñåáå í³ÿêèõ îñîáëèâèõ ð³øåíü íå ïðèéìàâ. Óñå ÿêîñü ñàìî ñîáîþ âèéøëî. ßêùî ÿ çàðàç ñïðîáóþ ÿêîñü ïðîàíàë³çóâàòè ñåáå, òî, íàïåâíî, ä³éäó âèñíîâêó, ùî ìåí³ ïðîñòî ñòàëî ö³êàâî ïîæèòè äå-íåáóäü ùå. Àäæå óñ³ ìè çíàºìî, ùî äîáðå òàì, äå íàñ íåìàº. Òóò ÷àñòî íå ðîçóì³þòü ìîãî "ïåðå¿çäó", àëå öå ò³ëüêè òîìó, ùî íå çíàþòü òîãî — çàêîðäîííîãî — æèòòÿ. ß îá’¿çäèâ ï³â-Àìåðèêè, áóâ ó ïóñòåëÿõ Àð³çîíè, ãîðàõ Êîëîðàäî ³ íà ïëÿæàõ Êàë³ôîðí³¿. Àëå óñå ðàíî ÷è ï³çíî íàáðèäàº. À Óêðà¿íà äëÿ ìåíå àáñîëþòíî íîâå ì³ñöå ³ñíóâàííÿ (äî ³ìì³ãðàö³¿ ÿ æèâ ó Ëàò⳿). Îñòàíí³ì ÷àñîì ÿ áàãàòî ïîäîðîæóþ ö³ºþ êðà¿íîþ. Áóâ ó Ëüâîâ³, Äí³ïðîïåòðîâñüêó, Îäåñ³, Çàïîð³ææ³, ïëàíóþ â³äâ³äàòè ×åðí³âö³ ³ Çàêàðïàòòÿ. Ìåíå çàâæäè íàäèõຠóñå íîâå. ß íå â³äìîâëÿþñÿ â³ä ³äå¿ ïîâåðíóòèñÿ äî ÑØÀ àáî ïåðå¿õàòè, ñêàæ³ìî, äî ßïîí³¿. Ãîëîâíå äëÿ ìåíå — çí³ìàòè ÿê³ñíå ê³íî. À äå — õ³áà öå ìຠçíà÷åííÿ?

³êòîð ²ÂÀÍÎÂ